ဓာတ္ေျမၾသဇာသုံးလွ်င္ ဓာတ္ၾကြင္းအာနိသင္ ရွိပါသလား …

အပင္တို႔အတြက္ အဓိကအေရးႀကီးေသာ အာဟာရဓာတ္(၃)မ်ိဳး ရွိပါသည္

၁။ ႏိုက္ထ႐ိုဂ်င္

၂။ ေဖာ့စ္ဖရပ္

၃။ ပိုတက္စီယမ္ တို႔ျဖစ္ပါသည္။

အထက္ပါ အာဟာရဓာတ္(၃)မ်ိဳးမွာ ေျမအမ်ားစုတြင္ အနည္းငယ္သာ ပါဝင္ၿပီး သီးႏွံမ်ားမွာ မ်ားမ်ားစားစား လိုအပ္သျဖင့္ ၄င္းတို႔က္ို အဓိကအေရးႀကီးေသာ အာဟာရဓာတ္မ်ားဟု ေခၚဆိုျခင္းျဖစ္ပါသည္။

ဓာတ္ေျမၾသဇာမ်ားတြင္ အဓိကအေရးႀကီးေသာ အာဟာရဓာတ္(၃)မ်ိဳးလုံး ပါဝင္မွသာ ျပည့္စုံေသာ ကြန္ေပါင္းဓာတ္ေျမၾသဇာ Complete Compound Fertilizer ဟုေခၚဆိုၿပီး အဓိကအာဟာရ(၃)မ်ိဳးအနက္ (၂)မ်ိဳးသာပါဝင္ပါက ျပည့္စုံေသာဓာတ္ေျမၾသဇာဟု မေခၚဆိုႏိုင္ပါ။ သို႔ပါ၍ ႏိုက္ထ႐ိုဂ်င္တစ္မ်ိဳးတည္းကိုလည္းေကာင္း၊ အျခားေဖာ့စ္ဖရပ္ႏွင့္ ပိုတက္စီယမ္တစ္မ်ိဳးတည္းကိုလည္းေကာင္း၊ ၄င္းတို႔ႏွစ္မ်ိဳးေပါင္းလ်က္ေသာ္လည္းေကာင္း ဖြဲ႔စည္းထားေသာ ပစၥည္းမ်ားကို ျပည့္စုံေသာဓာတ္ေျမၾသဇာဟု မေခၚဆိုႏိုင္ပါ။

ျပည့္စုံေသာ ကြန္ေပါင္းဓာတ္ေျမၾသဇာ ေဖၚစပ္ရာတြင္ ႏိုက္ထ႐ိုဂ်င္ကို ပုလဲ(သို႔)ယူရီးယား

[Co(NH2)2]မွလည္းေကာင္း၊ ေဖာ့စ္ဖရပ္ကို တီစူပါ[Ca3(PO4)2]မွလည္းေကာင္း၊ ပိုတက္စီယမ္ကို ပိုတက္စီယမ္ကလို႐ိုက္(KCl)ႏွင့္ ပိုတက္စီယမ္ဆာလ္ဖိတ္(K2SO4) မွလည္းေကာင္း ရယူၾကပါသည္။

ယခုအခါ အေတြးအေခၚ တိုးတက္လာသည္ႏွင့္အမွ် ႏိုက္ထ႐ိုဂ်င္ကို အမိုနီယမ္ဆာလ္ဖိတ္(NH4SO4)၊ အမိုနီယမ္ႏိုက္ထရိတ္(NH4NO3) စသည္တို႔မွလည္းေကာင္း ရယူၾကပါသည္။

ေဖာ့စ္ဖရပ္ကိုမူ အရည္မေပ်ာ္လြယ္ေသာ တီစူပါအစား ပိုမိုအရည္ေပ်ာ္လြယ္ၿပီး အပင္မွလြယ္ကူစြာ စုပ္ယူႏိုင္သည့္ မိုႏိုအမိုနီယမ္ေဖာ့စ္ဖိတ္ (NH2H3PO4)ကို အစားထိုးသုံးစြဲေနၾကၿပီ ျဖစ္ပါသည္။ သုေတသနမ်ားအရ တီစူပါမွေဖာ့စ္ဖိတ္မွာ ၃၀%ခန္႔ ေရတြင္ေပ်ာ္ဝင္ႏိုင္ၿပီး မိုႏိုအမိုနီယမ္ေဖာ့စ္ဖိတ္မွ ေဖာ့စ္ဖိတ္မွာ ၉၀%ေက်ာ္ေပ်ာ္ဝင္ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိရသျဖင့္ သီးႏွံပင္မ်ားသည္ မိုႏိုအမိုနီယမ္ေဖာ့စ္ဖိတ္မွ ေဖာ့စ္ဖိတ္ကို ပိုမိုစုပ္ယူႏိုင္ပါသည္။

အမွန္မွာ ကြန္ေပါင္းဓာတ္ေျမၾသဇာတြင္ အဓိကပါဝင္သည့္ ႏိုက္ထ႐ိုဂ်င္မွာ သဘာဝေလထုတြင္ ၇၈%ခန္႔ပါဝင္ေနၿပီး ေဖာ့စ္ဖိတ္မွာလည္း ေျမတြင္း အပါတိုက္ေခၚ ေဖာ့စ္ဖိတ္မင္နရယ္မ်ား ဓာတ္ၿပိဳကြဲျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း၊ ပိုတက္စီယမ္မွာ ေျမတြင္းကာနယ္လိုက္ေခၚ ပိုတက္စီယမ္မင္နရယ္မ်ား ဓာတ္ၿပိဳကြဲျခင္းျဖင့္လည္းေကာင္း ေျမတြင္သဘာဝအေလ်ာက္ ျဖစ္ေပၚေစပါသည္။ ဆိုလိုသည္မွာ ျပည့္စုံေသာ ကြန္ေပါင္းဓာတ္ေျမၾသဇာမ်ားတြင္ ပါဝင္သည့္အဓိကအာဟာရ(၃)မ်ိဳးမွာ လူတို႔ထည့္မေပးလွ်င္ပင္ သဘာဝအတိုင္း ရွိေနျခင္းပင္ျဖစ္ပါသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ N , P2O5 ႏွင့္ K2O ပါဝင္ေသာ ျပည့္စုံသည့္ကြန္ေပါင္းဓာတ္ေျမၾသဇာ သုံးစြဲမႈပမာဏမွာ တိုးတက္ေသာ ႏိုင္ငံမ်ားႏွင့္ယွဥ္လွ်င္ လြန္စြာနည္းေနေၾကာင္းလည္း ေတြ႕ရွိရပါသည္။ ဥပမာ.. ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ (၁၀း၁၀း၅) အခ်ိဳးရွိ ကြန္ေပါင္းဓာတ္ေျမၾသဇာကို တစ္ဧကလွ်င္(၂-၃)အိတ္ သုံးေနသည့္ယေန႕အခ်ိန္တြင္ တိုးတက္ေသာႏိုင္ငံမ်ားတြင္ (၆-၉)အိတ္ခန္႔ အသုံးျပဳေနေၾကာင္း ေတြ႕ရွိရပါသည္။ သို႔ပါ၍ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ဓာတ္ေျမၾသဇာသုံးစြဲမႈ ပမာဏလြန္စြာ နည္းပါးေနေၾကာင္းလည္း သ္ိရွိရပါသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ ဓာတ္ေျမၾသဇာျပဳလုပ္ေနသည့္ ကုန္ၾကမ္းမ်ား ( ပုလဲ၊ တီစူပါ၊ ပိုတက္ )မွာ မူလသဘာဝ မင္နရယ္မ်ားျဖစ္ျခင္း၊ သုံးစြဲေနသည့္ပမာဏ လြန္စြာနည္းျခင္းႏွင့္ ဓာတ္ၾကြင္းအာနိသင္ေခၚ သက္ရွိမ်ားအတြက္ အႏၱရာယ္ျဖစ္ေစသည့္ မၿပိဳပ်က္ႏိုင္သည့္ ေလးလံေသာသတၱဳမ်ား Heavy Metal (သြပ္၊ ခဲ၊ ေၾကးနီ၊ ျပဒါး) လုံးဝပါဝင္ျခင္း မရွိသျဖင့္ ကြန္ေပါင္းဓာတ္ေျမၾသဇာမ်ား အသုံးျပဳျခင္းျဖင့္ ဓာတ္ၾကြင္းအာနိသင္ လုံးဝမရွိႏိုင္ပါ။

ဓာတ္ေျမၾသဇာတြင္ ပါဝင္သည့္ အနည္းလိုအာဟာရမ်ားမွာလည္း ပါဝင္မႈလြန္စြာနည္း၍ ရာခိုင္ႏႈန္းႏွင့္ မေဖၚျပဘဲ သန္းခိုင္ႏႈန္းျဖင့္သာ ေဖၚျပေလ့ရွိၿပီး သီးႏွံမ်ားအတြက္ အဆိပ္အေတာက္မျဖစ္ဘဲ ဓာတ္ၾကြင္းအာနိသင္လည္း လုံးဝမရွိႏိုင္ပါ။

ဓာတ္ၾကြင္းအာနိသင္ကိစၥ ေဆြးေႏြးရာတြင္ ေစ်းကြက္ႏွင့္ တိုင္းျပည္တိုးတက္မႈအတြက္ အေရးႀကီးသျဖင့္ ဖတ္႐ႈသူ ထင္ေယာင္ထင္မွား ျဖစ္ေစရန္ ေရးသားသကဲ့သို႔ ျဖစ္ႏိုင္သည့္အျပင္ အမွန္တရားကို ဖုံးကြယ္ရာေရာက္သျဖင့္ ျပည္သူလူထုက ဗဟုသုတအမွတ္အမွားတစ္ခုကို မွတ္သားသြားႏိုင္သျဖင့္ ေျပာဆိုေရးသားသူမ်ား အထူးဂ႐ုျပဳရန္ အလြန္အေရးႀကီးပါသည္။

ထို႔ေၾကာင့္ ကြန္ေပါင္းဓာတ္ေျမၾသဇာတြင္ ကုန္ၾကမ္းအျဖစ္ အသုံးျပဳေနေသာ ပုလဲ၊ တီစူပါႏွင့္ ပိုတက္စီယမ္ဓာတ္ဆားမ်ား၏ မူရင္းမင္နရယ္ ဓာတုဖြဲ႕စည္းပုံကို သိရွိျခင္းျဖင့္ ၄င္းတို႔အဆိပ္အေတာက္ ျဖစ္မႈႏွင့္ ဓာတ္ၾကြင္းအာနိသင္ ျဖစ္ေပၚေစမႈကို ခန္႔မွန္းႏိုင္ပါသည္။

ပုလဲဓာတ္ေျမၾသဇာ

----------------------

ပုလဲေခၚ ယူရီးယားဓာတ္ေျမၾသဇာ ထုတ္လုပ္ပုံကို အၾကမ္းအားျဖင့္ ေအာက္ပါအတိုင္းေဖၚျပ ႏိုင္ၾကပါသည္။

ပထမအဆင့္အျဖစ္ ေလထုမွ ႏိုက္ထ႐ိုဂ်င္ဓာတ္ေငြ႕ႏွင့္ ေရနံတြင္းထြက္မွ ဟုိက္ဒ႐ိုဂ်င္ဓာတ္ေငြ႕ ေပါင္းစပ္ၿပီး အမိုးနီးယားျဖစ္ေပၚေစပါသည္။

2N+3H2=2NH3

ဒုတိယအဆင့္အျဖစ္ အမိုးနီးယားႏွင့္ ကာဗြန္ဒုိင္ေအာက္ဆိုဒ္ ေပါင္းစပ္ၿပီး အမိုးနီးယမ္ကာဗာမိတ္ ျဖစ္ေပၚလ်က္ ၄င္းတို႔မွတဆင့္ ယူရီးယားျဖစ္ေပၚလာပါသည္။

2NH3+CO2=NH2COONH4

NH2COONH4=NH2CONH2+H2O

ေဖာ့စ္ဖိတ္ ဓာတ္ေျမၾသဇာ

-----------------------------

တီစူပါမွာ မီးသင့္ေက်ာက္တြင္ပါဝင္သည့္ အပါတိုက္မ်ား [Ca3(PO2)4] ဓာတ္ၿပိဳကြဲမႈကို အေျခခံၿပီး တီစူပါေဖာ့စ္ဖိတ္ ေျမၾသဇာမ်ား ထုတ္လုပ္ထားျခင္း ျဖစ္ပါသည္။ ၄င္းတြင္ ကယ္လ္စီယမ္ေဖာ့စ္ဖိတ္ႏွင့္ ပူးတြဲပါဝင္လာသည့္ မင္နရယ္ေပၚမူတည္၍ ေအာက္ပါအတိုင္း ခြဲျခားထားပါသည္။

ကာဘိုေနတိုအပါတ္ိုက္

[Ca3(PO4)2]3CaCO3

ဖလူ႐ိုအပါတိုက္

[Ca(PO4)2]3CaF2

ကလို႐ိုက္အပါတိုက္

[Ca3(PO4)2]3CaCl2

ဟိုက္ဒေရာ့ဆီအပ္တိုက္

[Ca3(PO4)2]3Ca(OH)2

ဆာလေဖတိုအပါတိုက္

[Ca3(PO4)2]3CaSO4

ဤေဖာ့စ္ဖိတ္ပါ ေျမၾသဇာမင္နရယ္မ်ားတြင္ အဆိပ္အေတာက္မင္နရယ္မ်ားႏွင့္ ဓာတ္ၾကြင္းအာနိသင္ ပါဝင္လာႏိုင္သည့္ ဓာတ္ပစၥည္းမ်ား လုံးဝမပါဝင္ပါ။

ပိုတက္စီယမ္ ဓာတ္ေျမၾသဇာ

----------------------------------

ပိုတက္စီယမ္ဓာတ္ဆား (KCl , K2SO4) ကိုမူ ပိုတက္စီယမ္အဓိကပါေသာ ေအာက္ပါမူရင္းမင္နရယ္မ်ားမွ ထုတ္ယူရရွိၿပီး ၄င္းတို႔၏ ဓာတ္တုပါဝင္ဓာတ္စင္မ်ားမွာ ေအာက္ပါအတိုင္း ျဖစ္ပါသည္။

Langbeinite … K2SO4.2MgSO4

Carnallite …… KCl MgCl2.6H2O

Kainite ……… KCl MgSO4.3H2O

အထက္ေဖာ္ျပပါ မူရင္းမင္နရယ္မ်ား ဖြဲ႕စည္းပုံတြင္ အဆိပ္အေတာက္ျဖစ္ေစၿပီး ဓာတ္ၾကြင္းအာနိသင္ ျဖစ္ေစႏိုင္သည့္ ဓာတ္သတၱဳမ်ား မပါဝင္ေၾကာင္းလည္း ေတြ႕ရွိရပါသည္။

သို႔ပါ၍ ေစ်းကြက္တြင္ အသုံးျပဳေနသည့္ ကြန္ေပါင္းဓာတ္ေျမၾသဇာမ်ားတြင္ ဓာတ္ၾကြင္းအာနိသင္ ရွိေစႏိုင္ေသာ ဓာတ္စင္မ်ား လုံးဝပါရွိျခင္း မရွိပါ။

ထပ္မံ၍ အထူးအေလးေပး ေဖာ္ျပလိုသည္မွာ ဓာတ္ေျမၾသဇာမ်ား အသုံးျပဳျခင္းျဖင့္ ၄င္းတို႔ၿပိဳကြဲၿပီး ေနာက္ဆုံးတြင္ သက္ရွိမ်ားသို႔ အဆိပ္အေတာက္ပစၥည္းမ်ား မေရာက္ရွိႏိုင္သကဲ့သို႔ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အသုံးျပဳေနေသာ ႏႈန္းထားမ်ားအရ ဓာတ္ၾကြင္းအာနိသင္ လုံးဝမရွိႏိုင္ပါေၾကာင္း ေဖာ္ျပအပ္ပါသည္။ ။

ေအးေပၚ

B.Sc (Agri) 1964.

M.Agr.Sc (Soil and Fertilizer)

Qld. Australia (1969-1972)